Jaka jest najdroższa rzecz na świecie?

Nie istnieje jedna najdroższa rzecz na świecie. Odpowiedź zależy od tego, czy porównujemy koszt budowy, potwierdzoną cenę aukcyjną, wartość prywatnej nieruchomości czy teoretyczny koszt wytworzenia substancji. Dlatego Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, obraz „Salvator Mundi” i antymateria mogą pojawiać się w podobnych rankingach, choć reprezentują zupełnie różne rodzaje wartości.

Najdroższe obiekty inżynieryjne

W kategorii projektów stworzonych przez ludzkość często wskazuje się Międzynarodową Stację Kosmiczną. Jej koszt nie jest jednak ceną zakupu. To suma wieloletnich budżetów państw, prac projektowych, produkcji modułów, wynoszenia ich na orbitę oraz utrzymania całego programu.

Szacunki dotyczące ISS różnią się zależnie od przyjętej metodologii. W często cytowanych wyliczeniach łączny koszt budowy i funkcjonowania stacji sięga około 160 mld dolarów, a roczne utrzymanie pochłania około 4 mld dolarów. Nie oznacza to, że stacja ma taką cenę rynkową. Nie jest przeznaczona na sprzedaż, a jej wartość wynika przede wszystkim z możliwości prowadzenia badań na orbicie.

Do najdroższych wielkich projektów należą także:

• Zapora Itaipu – koszt budowy, po uwzględnieniu inflacji, szacuje się na około 77 mld dolarów. Księga rekordów Guinnessa wskazuje ją jako najdroższy obiekt na Ziemi w kategorii infrastruktury.
• Tama Trzech Przełomów – chińska elektrownia wodna kosztowała około 32 mld dolarów, a jej budowa wiązała się z przesiedleniem niemal dwóch milionów osób.
• Kosmiczny Teleskop Hubble’a – koszt misji obejmującej budowę, wyniesienie i obsługę oszacowano na około 16 mld dolarów.
• Wielki Zderzacz Hadronów – budowa i eksploatacja urządzenia w CERN pochłonęły około 10 mld dolarów.
• Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba – jego budowa i umieszczenie w przestrzeni kosztowały około 10 mld dolarów.

Takie obiekty nie powinny być mieszane w jednym rankingu z dziełami sztuki. Ich koszt jest inwestycją publiczną i naukową, a nie kwotą, którą prywatny nabywca zapłacił za konkretny przedmiot.

Rekordy aukcyjne i dobra luksusowe

W przypadku przedmiotów dostępnych na rynku najpewniejszym punktem odniesienia jest cena uzyskana w publicznej transakcji. Rekord aukcyjny może być udokumentowany, ale nie musi oznaczać obiektywnej, stałej wartości. Na cenę wpływają między innymi rzadkość, pochodzenie, autentyczność, historia oraz emocje uczestników licytacji.

Najdroższy obraz

Rekordem publicznej aukcji pozostaje „Salvator Mundi”, obraz przypisywany Leonardowi da Vinci. W 2017 roku sprzedano go w domu aukcyjnym Christie’s za 450,3 mln dolarów wraz z opłatami. To najwyższa powszechnie podawana cena zapłacona za dzieło sztuki na aukcji.

Sam rekord nie kończy jednak dyskusji. Część ekspertów kwestionuje zakres udziału Leonarda w powstaniu obrazu, a także wpływ późniejszych prac konserwatorskich na jego wygląd. Dlatego cena transakcji jest faktem, natomiast artystyczna i historyczna ocena dzieła pozostaje przedmiotem debaty.

Samochody i prywatne rezydencje

Wśród samochodów uwagę zwraca Ferrari 250 GTO. W 2018 roku egzemplarz z 1963 roku sprzedano za 70 mln dolarów. Model jest wyjątkowo rzadki, ponieważ w latach 1962–1964 powstało tylko kilkadziesiąt sztuk. Na cenę wpływają nie tylko marka i osiągi, lecz także historia wyścigowa konkretnego egzemplarza.

Antilia, 27-piętrowa rezydencja Mukesha Ambaniego w Mumbaju, bywa wyceniana na około 2 mld dolarów. Budynek ma między innymi garaż na 168 samochodów, lądowiska dla helikopterów, kino, baseny, spa i pomieszczenia przeznaczone dla obsługi. To jednak wycena, a nie cena potwierdzona publiczną sprzedażą.

Podobnie należy traktować wartość Villa Leopolda na Riwierze Francuskiej. Kwoty w granicach 500 mln dolarów są szacunkami zależnymi od lokalnego rynku, stanu nieruchomości i tego, czy właściciel w ogóle byłby gotów ją sprzedać.

Czy jacht History Supreme istnieje?

History Supreme jest często przedstawiany jako jacht wart około 4,5–4,8 mld dolarów, wykończony złotem, platyną, meteorytem i fragmentami kości dinozaura. Brakuje jednak niezależnego, publicznego potwierdzenia istnienia jednostki, jej sprzedaży oraz podawanej ceny. Media nie przedstawiły wiarygodnej dokumentacji transakcji, a jacht nie został szeroko udokumentowany podczas eksploatacji.

Dlatego History Supreme można wymieniać jako przykład medialnej, luksusowej opowieści o spekulacyjnej wycenie, ale nie jako pewnego rekordzistę. Nie należy stawiać go na równi z „Salvator Mundi” czy samochodami sprzedanymi w udokumentowanych transakcjach.

Najdroższe substancje za gram

Odrębną kategorię stanowią materiały, których cena lub koszt wytworzenia jest ogromny w przeliczeniu na masę. Najczęściej przywoływanym przykładem jest antymateria. W materiałach technicznych NASA pojawia się szacunek rzędu 62,5 biliona dolarów za gram antyprotonów.

To nie jest jednak cena rynkowa. Antymateria powstaje w bardzo małych ilościach, wymaga skomplikowanej aparatury i trudnego przechowywania, a normalny rynek sprzedaży gramów takiej substancji nie istnieje. Podana kwota opisuje modelowy koszt produkcji, nie wartość towaru dostępnego w handlu.

Innym przykładem jest kaliforn-252, radioizotop wykorzystywany jako źródło neutronów w badaniach i przemyśle. Jego ceny bywają przedstawiane jako dziesiątki milionów dolarów za gram, ale obrót odbywa się w bardzo małych ilościach i podlega ścisłym wymogom bezpieczeństwa. Z kolei rod, choć może osiągać wysoką cenę na rynku metali szlachetnych, jest realnym surowcem handlowym. Jego notowania zmieniają się jednak w czasie, więc nie da się przypisać mu stałego miejsca w rankingu.

Co naprawdę oznacza „najdroższa rzecz na świecie”?

Największy koszt stworzenia może mieć projekt taki jak ISS, ale nie ma on ceny sprzedaży. Najwyższą potwierdzoną cenę aukcyjną osiągnął „Salvator Mundi”, choć jego autorstwo jest dyskutowane. Antymateria może być najdroższa w przeliczeniu na gram, lecz podawana kwota jest teoretycznym kosztem wytworzenia.

Najdroższa rzecz na świecie zależy więc od przyjętej miary. W jednych przypadkach płaci się za technologię i wiedzę, w innych za rzadkość, historię albo symbol statusu. Im bardziej obiekt jest unikalny i trudny do zastąpienia, tym mniej jego wartość przypomina zwykłą cenę rynkową.