Pieniądze za praktyki w zawodówce – komu przysługują?

Pieniądze za praktyki w zawodówce przysługują tylko tym uczniom, którzy mają umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i są zatrudnieni jako pracownicy młodociani. Wtedy pracodawca musi wypłacić co najmniej 8%, 9% lub 10% przeciętnego wynagrodzenia, a przy przyuczeniu do pracy – minimum 7% tej samej podstawy. Jeśli praktyka jest tylko „szkolna”, na podstawie porozumienia szkoły z firmą, wynagrodzenie nie jest gwarantowane i zależy od dobrej woli pracodawcy. Warto poznać dokładne zasady, żeby od początku wiedzieć, co realnie Ci się należy.

Kto dostaje pieniądze za praktyki w zawodówce?

W 2026 roku wypłata za praktyki w szkole branżowej I stopnia zależy przede wszystkim od formy, w jakiej uczeń trafia do zakładu pracy. Ten sam zakład może mieć dwóch uczniów: jeden będzie dostawał co miesiąc pensję, a drugi – ani złotówki, choć obaj wykonują bardzo podobne zadania.

W praktyce wyróżnia się dwa podstawowe scenariusze: praktyki „szkolne” bez zatrudnienia oraz zatrudnienie jako pracownik młodociany na podstawie umowy o pracę. To właśnie w tym drugim wariancie pojawia się ustawowe wynagrodzenie, składki i wszystkie prawa pracownicze.

Praktyki „szkolne” bez umowy o pracę

Gdy szkoła zawiera z firmą tylko porozumienie o odbywaniu praktyk zawodowych, a uczeń nie podpisuje umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, nie staje się pracownikiem młodocianym. Z prawnego punktu widzenia jest wtedy praktykantem „bezpłatnym”, choć bywa, że firma wypłaca kieszonkowe, dofinansowuje dojazdy albo finansuje posiłki.

Takie świadczenia nie wynikają jednak z przepisów, lecz z dobrej woli pracodawcy. Nie ma tu gwarantowanej stawki miesięcznej, nie nalicza się urlopu, a Refundacja ZUS w ogóle nie wchodzi w grę, bo nie ma tytułu do ubezpieczeń społecznych jak przy klasycznym zatrudnieniu.

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego

Wynagrodzenie obowiązkowo pojawia się dopiero wtedy, gdy uczeń zawiera z firmą umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Standardowo podpisuje się ją na 36 miesięcy – obejmuje ona cały cykl kształcenia w szkole branżowej I stopnia i dokładnie określa zawód oraz czas trwania nauki.

Od tego momentu uczeń ma status pracownika młodocianego, pracodawca odprowadza za niego składki, a pensja nie może spaść poniżej poziomu określonego w rozporządzeniu. Na tej podstawie firma może też ubiegać się o Refundację ZUS, czyli zwrot części wypłaconych kwot i opłaconych składek.

Jak prawo ustala minimalne wynagrodzenie ucznia?

Stawki dla młodocianych nie biorą się z „widełek” pracodawcy, ale z konkretnych przepisów. Obowiązujący system powiązano z tym, ile zarabiają dorośli pracownicy w całej gospodarce narodowej, żeby płace uczniów nie zostawały daleko w tyle przy rosnących wynagrodzeniach.

Ważną rolę odgrywają tu zarówno Rada Ministrów, która ustala zasady w rozporządzeniu, jak i GUS, który publikuje aktualne dane o płacach w gospodarce.

Rozporządzenie z 6 lipca 2023

Aktualny system stawek wynika z Rozporządzenie z 6 lipca 2023 (Dz.U. 2023 poz. 1348), które zmieniło przepisy o przygotowaniu zawodowym młodocianych. Rada Ministrów podniosła wtedy minimalne poziomy wynagrodzeń o 3 punkty procentowe.

Po zmianach obowiązują następujące minima: w pierwszym roku nauki co najmniej 8% przeciętnego wynagrodzenia, w drugim 9%, a w trzecim 10%. Dla uczniów odbywających Przyuczenie do wykonywania określonej pracy wprowadzono dolną granicę na poziomie 7% podstawy.

Rola przeciętnego wynagrodzenia GUS

Punktem odniesienia dla stawek uczniów jest Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, które ogłasza GUS. W IV kwartale 2023 r. wyniosło ono 7540,36 zł, a konkretne kwoty dla młodocianych wylicza się właśnie jako procent tej wartości.

Zależność jest prosta: im wyższe przeciętne wynagrodzenie dla dorosłych, tym wyższa minimalna pensja ucznia. To dlatego stawki zmieniają się co kilka miesięcy – kiedy GUS podaje nowe dane, firmy powinny zaktualizować listy płac dla młodocianych.

Minimalne wynagrodzenie ucznia to zawsze procent przeciętnego wynagrodzenia z komunikatu GUS – nie można umówić się na mniej, nawet jeśli uczeń „się zgadza”.

Jakie są konkretne stawki dla młodocianych w 2025–2026?

Od przełomu 2025 i 2026 roku stawki rosną co kwartał, bo zmienia się przeciętne wynagrodzenie. Uczniowie widzą to w wypłatach – jeszcze w jednym semestrze dostają określoną kwotę, a po kilku miesiącach pensja rośnie bez zmiany umowy.

W tabelach publikowanych przez szkoły i firmy pojawiają się konkretne wartości miesięczne. To one powinny znaleźć się w dokumentach kadrowych i na paskach wynagrodzeń młodocianych.

Minimalne kwoty w kolejnych kwartałach 2025–2026

Dla ucznia szczególnie istotne są obowiązujące obecnie stawki brutto. Dla okresów od 1 grudnia 2025 r. do 31 sierpnia 2026 r. wyglądają one tak:

Powyższe wartości to kwoty minimalne – pracodawca może zapłacić więcej, ale nie ma prawa zejść niżej. Fakt, że w tabeli pojawia się 8%, 9%, 10% lub 7%, oznacza właśnie powiązanie z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce.

Przyuczenie do wykonywania określonej pracy

Osobną kategorią są młodociani, którzy nie realizują pełnej nauki zawodu, ale odbywają Przyuczenie do wykonywania określonej pracy. Dla nich także przewidziano w przepisach obligatoryjną minimalną płacę na poziomie 7% przeciętnego wynagrodzenia.

Stawki z tabel (np. 614,02 zł, 643,85 zł czy 669,40 zł brutto w 2026 roku) wynikają właśnie z tego progu. Taki młodociany często uczy się w krótszym cyklu, ale nadal ma status pracownika i prawo do wynagrodzenia, składek oraz ochrony z Kodeksu pracy.

Od czego zależy Twoje wynagrodzenie na praktykach?

Jeśli jesteś uczniem zawodówki, kwota na Twoim koncie nie jest przypadkowa. Bazę stanowią procenty z rozporządzenia, ale ostateczny wynik mogą zmieniać jeszcze inne elementy – zarówno formalne, jak i rynkowe.

Najważniejsze jest to, czy w ogóle masz podpisaną umowę o pracę, w którym roku nauki jesteś i czy mowa o pełnej nauce zawodu, czy przyuczeniu do pracy. Dopiero potem wchodzą w grę negocjacje czy dodatki od pracodawcy.

Rok nauki i rodzaj przygotowania

Rok nauki wprost przekłada się na procent przeciętnego wynagrodzenia. Uczeń z I klasy szkoły branżowej na umowie o pracę w celu przygotowania zawodowego ma zagwarantowane co najmniej 8%, w II klasie 9%, a w III – 10%.

Jeżeli ktoś realizuje tylko przyuczenie do pracy, stawka wynosi minimum 7%. To właśnie dlatego w tabelach widzisz cztery różne kolumny – trzy odpowiadają latom nauki zawodu, a czwarta przyuczeniu.

Forma zatrudnienia

Minimalne stawki procentowe związane są wyłącznie z klasyczną umową o pracę w celu przygotowania zawodowego. Jeśli firma proponuje umowę zlecenie, porozumienie cywilne czy „dobrowolne” kieszonkowe bez umowy o pracę, nie ma zastosowania system 8–9–10%.

Umowa o pracę oznacza też pełne włączenie młodocianego do systemu ubezpieczeń społecznych. To z kolei pozwala pracodawcy wnioskować o Refundację ZUS – zwrot części wynagrodzenia i składek.

Lokalny rynek i dobra wola pracodawcy

Przepisy określają tylko minimum. W wielu zawodach technicznych (np. mechanik, elektryk, spawacz) firmy oferują więcej niż ustawowe 8–10%, bo brakuje im chętnych do pracy. W dużych miastach stawki bywają wyższe także ze względu na koszty życia.

Pracodawcy często dorzucają premie uznaniowe za wyniki w nauce, nagrody za frekwencję lub zwroty za dojazdy. Nie zmienia to jednak faktu, że podstawą rozliczeń zawsze pozostaje procent Przeciętnego wynagrodzenia z komunikatu GUS.

Jeśli na umowie masz mniej niż wynika z procentów GUS, to nie jest „taka praktyka”, tylko naruszenie prawa pracy wobec młodocianego.

Na jaką pomoc finansową może liczyć pracodawca?

Wielu uczniów zastanawia się, dlaczego pracodawcy chętniej podpisują umowy o pracę w dobrze płatnych zawodach, a mniej chętnie w innych. Jednym z powodów jest możliwość skorzystania z refundacji, która realnie obniża koszt zatrudnienia młodocianego.

System został tak pomyślany, żeby firma nie musiała w całości finansować nauki zawodu z własnej kieszeni. Część kosztów może przejąć państwo, jeśli pracodawca spełni określone warunki.

Na czym polega refundacja wynagrodzeń i składek ZUS?

Refundacja ZUS to zwrot części wydatków na wynagrodzenie i składki społeczne młodocianego pracownika. Przysługuje wyłącznie przy zatrudnieniu na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego – samo przyjmowanie uczniów na „praktyki szkolne” nie daje takiej możliwości.

Kwota refundacji zwykle mieści się w przedziale od 50% do 100% poniesionych kosztów, ale zwrot obejmuje tylko tę część wynagrodzenia, która mieści się w limitach określonych w tabelach. Jeśli firma płaci uczniowi więcej niż minimum, nadwyżkę musi już sfinansować sama.

Jak wygląda procedura ubiegania się o refundację?

Żeby uzyskać refundację, przedsiębiorca składa wniosek – najczęściej do Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży OHP – dołączając umowę z młodocianym oraz dokumenty potwierdzające wypłaty i opłacone składki. Instytucja weryfikuje, czy spełnione są wymogi dotyczące formy zatrudnienia, czasu trwania nauki oraz aktualnych stawek płacowych.

Warunkiem jest także to, że wynagrodzenie ucznia nie może być niższe niż procenty zapisane w rozporządzeniu. Jeśli firma płaci poniżej 8%, 9% lub 10% przeciętnego wynagrodzenia (albo poniżej 7% przy przyuczeniu), nie tylko łamie prawo wobec ucznia, ale też traci prawo do zwrotu kosztów.

Jak samodzielnie sprawdzić, czy pieniądze za praktyki Ci się należą?

Jeżeli masz wątpliwości, czy dostajesz właściwą wypłatę, możesz to policzyć sam – krok po kroku, bez skomplikowanej wiedzy z prawa pracy. Wystarczy umowa, aktualny komunikat GUS i proste działanie na kalkulatorze.

Ta sama metoda pozwala też sprawdzić, czy kwoty w tabeli podanej przez szkołę zgadzają się z tym, co faktycznie wpływa na konto i co widzisz na pasku wynagrodzeń.

Krok po kroku – prosty schemat działania

Żeby ocenić, czy Twoja pensja jest zgodna z przepisami, użyj takiej procedury:

1. Sprawdź, jaki masz rodzaj umowy – musi to być „umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego”, inaczej stawki procentowe nie obowiązują.
2. Ustal, w którym roku nauki jesteś według umowy – od tego zależy, czy stosuje się 8%, 9% czy 10% przeciętnego wynagrodzenia albo 7% przy samym przyuczeniu.
3. Wejdź na stronę GUS i znajdź najnowsze Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, które obowiązuje w danym kwartale Twojej pracy.
4. Pomnóż tę kwotę przez właściwy procent, a otrzymaną wartość porównaj z wynagrodzeniem brutto na umowie i pasku płacowym.

Jeśli z obliczeń wychodzi więcej niż dostajesz, warto najpierw porozmawiać z kadrami albo właścicielem firmy, a w razie problemów zgłosić sprawę wychowawcy, kierownikowi praktyk lub do Państwowej Inspekcji Pracy. Uczeń na umowie o pracę ma takie samo prawo do minimalnego wynagrodzenia jak każdy dorosły pracownik.